جستجو

ارسال مقاله

آر اس اس پایگاه

پنل کاربران

نام کاربر :  
رمز عبور :  
 
عضویت
رمز را فراموش کردید ؟

جدید ترین مطالب

بازدید کنندگان عزیز میتوانند برای دریافت مقالات بیشتر به آدرس www.3law.ir مراجعه نمایند.

عنف و اکراه

بازدیدها: 15540 نویسنده: ستار شیرویی تاریخ: 12 اسفند 1392 نظرات: 0

عنف و اکراه

 

 

مفهوم عنف و اکراه در ماده 82 قانون مجازات اسلامي 
________________________________________
در بخش حدود قانون مجازات اسلامي مصوب 1370، حد زنا در 4 مورد قتل ذکر شده است. از جمله اين موارد، چنان‌که در بند (د) ماده 82 آمده، زناي به عنف و اکراه مي‌باشد که موجب قتل زاني اکراه‌کننده است.

‌درخصوص دامنه شمول اين بند و اين‌که منظور از عنف و اکراه چيست، اختلاف‌نظرهايي وجود دارد که با توجه به مجازات شديد آن، ضروري است به اين موضوع پرداخته شود. مهم‌ترين پرسش اين است که آيا زنا با شخص خواب، بيهوش يا صغير نيز زناي به عنف محسوب شده و مشمول حد قتل است يا خير؟

مفهوم عنف و اکراه

با توجه به اين‌که در ادبيات حقوقي و قضايي ما عبارت "زنا و لواط به عنف" رواج يافته، لازم است معناي "عنف" مشخص شود. "عنف" در لغت به معناي "سختي، درشتي، تندي و غلبه و زور("‌1) ‌و معادل کلمه لاتين Violence به معناي "خشونت و زور" آمده است. دکتر جعفري ‌لنگرودي عناصر عنف را چنين ذکر کرده است:

1- فعل از اعضا و جوارح و بر انسان ديگري واقع شود.

2- مفعول‌‌به رضايت نداشته باشد.

براين‌اساس، اظهار واکنش مادي از سوي مفعول‌‌به شرط نيست.(‌2) 

وي اگرچه تدافع و تمانع مفعول‌‌‌به (مقاومت) را شرط نمي‌داند؛ اما معتقد است مجني‌عليه بايد شايستگي اظهار کراهت را داشته باشد و ازاين‌رو جماع با نائم (شخص خواب) را جماع به عنف محسوب نمي‌کند.(‌3)

آنچه از عبارت "عنف" برداشت مي‌شود، قهر و غلبه است که لازمه آن اظهار کراهت و مقاومت از سوي بزه‌ديده مي‌باشد. پس اگر تنها زناي به عنف مشمول حد قتل باشد، مواردي مانند خواب يا بيهوشي بزه‌ديده داخل در زناي مستوجب قتل نخواهد بود.

"اکراه" نيز که در ماده 82 مورد اشاره قرار گرفته، معنايي متفاوت از عنف دارد. در اکراه شخص به امر ناخوشايندي بيم داده و تهديد مي‌شود و از ترس تهديد، تن به انجام کاري مي‌دهد که خوشايند او نيست. پس در اکراه قصد فعل وجود دارد؛ اما به جهت تهديد، اختيار سلب مي‌شود. با اين اوصاف در زناي اکراهي اگرچه عنف وجود ندارد و زن بدون مقاومت تسليم مي‌شود؛ اما به جهت تهديد به قتل، افشاي سرّ يا موارد ديگر، تن به زنا مي‌دهد. بديهي است که اجبار يا الجاء نيز حد اعلاي اکراه مي‌باشد؛ زيرا در آن نه اختيار است و نه قصد فعل.

به هر حال، آنچه از ظاهر بند (د) ماده 82 برداشت مي‌شود اين است که زنا با شخص خواب يا بيهوش نه زنا به عنف و نه زناي اکراهي است تا موجب حد قتل ‌باشد. با اين وجود، برخي نويسندگان جهل و خواب بزه‌ديده را اجبار معنوي دانسته و آن را مشمول حد قتل تلقي کرده‌‌اند.(‌4)

‌شعبه 27 ديوان‌ عالي کشور نيز در حکم شماره 8 مورخ 14 فروردين 1374 خود، موردي را که زاني با تزريق آمپول، زن را بيهوش و سپس با وي زنا مي‌کند، زنا به عنف و اکراه دانسته است.

براي رفع اين ابهام و تفسير صحيح ماده 82 بايد به منابع فقهي اين حکم مراجعه کرد.

حکم زناي اکراهي و مفهوم آن در فقه اماميه

در کتب فقهي از جمله مواردي که زاني کشته مي‌شود، زناي اکراهي ذکر شده است؛ چنان‌که صاحب جواهر مي‌نويسد: "وکذا يقتَل مَن زَني بامرأه مکرهاً لها"؛ کشته مي‌شود کسي که با زني زنا کند، در حالي که زن را اکراه کرده است.(5)

به عقيده يکي از فقهاي معاصر، "غصب" از لحاظ لغوي به معناي "اخذ شيئي به عدوان" است و عبارت "غصب فرج" تسلط بر زن بدون رضايت وي معنا شده است. ازاين‌رو در موارد خواب يا بيهوشي نيز غصب فرج صدق مي‌کند.(‌6) 

وي با بيان اين‌که احتمال دارد غصب در روايات مذکور، انصراف به موارد قهر و غلبه داشته باشد، با توجه به لزوم احتياط در دماء قائل به اين نظر است که حکم قتل صرفاً در موارد قهر و غلبه و کراهت جاري است.

در اين خصوص استفتايي از مراجع معظم تقليد به اين شرح به عمل آمده است7)

پرسش:

زنا با شخصي که در حال مستي يا خواب‌آلودگي يا بيهوشي است يا معتقد به حليت است، آيا موجب قتل زاني مي‌باشد؟

پاسخ:

آيت‌الله بهجت: بايد عرفاً صدق اکراه بر زنا کند و در هر مورد که چنين صدقي مشکوک باشد، حد قتل ثابت نيست.

آيت‌الله صافي: زنا با زن بيهوش يا مست يا خواب‌آلود از موارد قتل به شمشير نيست... مجرد عدم رضايت قلبي محقق اکراه نيست؛ چون ممکن است در عين اين‌که رضايت قلبي ندارد، جهات ديگري باعث شود که به زنا اقدام کند.

آيت‌الله مکارم ‌شيرازي: ... اگر بدون رضايت زن باشد، حد آن اعدام است؛ خواه در حال خواب باشد يا مستي يا غير آن.

آيت‌الله موسوي‌ اردبيلي: زنا به عنف نيست؛ مگر اين‌که زن راضي به زنا نشود و مرد با اجبار و اکراه او را براي زنا مست يا بيهوش کند و سپس با او زنا نمايد.

آيت‌الله نوري ‌همداني: در صورتي که امتناع زن احراز نگردد، موجب قتل نيست.

نتيجه:

تعبير "زناي به عنف" که در قانون مورد اشاره قرار گرفته است، در متون فقهي وجود ندارد و در نصوص وارده و عبارات فقها، عناويني همچون غصب فرج، مکابره (قهر و غلبه) و اکراه به کار رفته است. چنان‌که از پاسخ مراجع معظم تقليد نيز برمي‌آيد، در اين خصوص ديدگاه واحدي ميان فقها وجود ندارد و به‌‌ويژه در مورد خواب بودن بزه‌ديده، بيشتر مراجع مورد را زناي مستوجب قتل نمي‌دانند. شايد مهم‌ترين دليل -چنان‌که در برخي پاسخ‌ها آمده- اين است که در مورد خواب يا بيهوش بودن بزه‌ديده، امتناع و اکراه او محرز نيست و ازاين‌رو جاري شدن حد قتل بر مرتکب در چنين مواردي داراي شبهه بوده و با توجه به قاعده "درأ" و لزوم احتياط در دماء، صدور حکم به قتل مشکل است.

بازدید کننده گرامی ، شما به عضویت سایت در نیامده اید.
پیشنهاد می کنیم در سایت ثبت نام کنید و یا وارد سایت شوید.
موضوعات مشابه
  • قتل در فراش در حقوق موضوعه ایران
  • شرايط و مجازات معاونت در جرم
  • قواعد مربوط به تعدد جرم در قانون جديد مجازات اسلامي
  • خسارت معنوي در حقوق ايران
  • نگاه قانون به خسارت‌هاي معنوی
  • ماهيت حقوقي وفاي به عهد
  • ضمان معاوضي در بيع
  • مراحل قضايي طلاق خلع
  • سکوت در قانون
  • بیمه عدم النفع
  • تاثیر علم قاضی در صدور رای کیفری
  • تاثیر علم قاضی در صدور رای کیفری
  • برخورد دادگاه با درخواست ابطال سند رسمی
  • ظرفيت آزادي و مشكل دولت
  • آزار جنسي زنان در يك بررسي حقوقي
  •  

    ارسال نظر

    نام:*
    ایمیل:*
    متن نظر:
    سوال:
    پایتخت ایران
    پاسخ:*
    کد را وارد کنید: *